İçeriğe geç
Hüseyin Bozdemir
Tüm yazılar

Ön provizyon nedir, kart neden bloke edilir?

Ödeme sistemleri rehberinin 6. bölümü

Ön provizyon, işyerinin son tutarı bilmeden kartından tahmini bir tutarı bloke ettirmesidir. Fazlası neden bloke edilir, ne zaman geri gelir?

4 dk okumaGüncellendi:

'Sepet 500 ₺, kartta 600 ₺ bloke.' başlığı; sağda iki çubuk. Üstteki 'Sipariş anı' çubuğunda 600 ₺ bloke yazıyor. Alttaki 'Tartıdan sonra' çubuğunun turuncu kısmında 540 ₺ çekildi yazıyor, ucundaki kesikli boş parçanın altında 60 ₺ geri döner.
İçindekiler
  1. Tutar neden baştan bilinmiyor?
  2. Bloke ve tahsilat ayrı işlemler
  3. Ön provizyon blokesi ne zaman kalkar?
  4. Ön provizyon kapaması hiç gelmezse
  5. Ön provizyonda paran bloke kaldıysa
  6. Sık sorulanlar
  7. Ön provizyon blokesi kaç günde kalkar?
  8. Provizyon ile tahsilat arasındaki fark ne?
  9. Bloke kalkmazsa kime başvurmalısın?

Online marketten kiloyla satılan ürünler sipariş etmiştim. Sepet tutarı belliydi ama kartımda ondan fazlası bloke edilmiş görünüyordu. Fazlası ertesi gün geri geldi.

Ön provizyon (pre-authorization), işyerinin son tutarı henüz bilmediğinde kartından tahmini bir tutarı bloke ettirmesidir. İşyeri kesin tutarı sonradan ayrı bir işlemle çeker. Aradaki fark kartına geri döner. 500 ₺’lik bir sepette 600 ₺ bloke edilir, ürünler tartılınca 540 ₺ çekilir, kalan 60 ₺ serbest kalır.

Bu akışı sanal POS entegrasyonlarında ben de yazdım. Kullananlar çoğunlukla akaryakıt işyerleri ve kiloyla satış yapan gıda işyerleriydi.

Tutar neden baştan bilinmiyor?

Çoğu alışverişte tutar ödeme anında bellidir. İşyeri bankaya sorar, onay gelir, para çekilir. Bazı satışlarda ise fiyat ödemeden sonra kesinleşir.

Tartılı üründe bir kilo domates istersin, poşete 1.080 gram girer. Fiyat tartıdan sonra belli olur, tartı da sen ödemeyi yaptıktan sonra yapılır.

Akaryakıtta pompa, kaç liralık yakıt alacağını dolum bitene kadar bilmez. Kart çıkaran tarafın gözünden bu akışı Stripe’ın dokümanı anlatıyor: pompa önce küçük bir tutarla kartı sorar, banka bilinmeyen tutarı karşılamak için daha yüksek bir tutarı ayırır, dolum bitince gerçek tutar bildirilir. Oradaki rakamlar ABD’ye göre, akış aynı.

Otelde ve araç kiralamada da durum benzer. Minibar, ek gece ya da hasar çıkışta belli olur. Otel konaklama sürerken ek provizyon da isteyebilir.

Üçünde de işyeri parayı garantiye almak ister ama ne kadar olacağını bilmez. O yüzden biraz fazlasını ayırtır.

Bloke ve tahsilat ayrı işlemler

Ön provizyonda banka parayı işyerine göndermez. Yalnızca kartının kullanılabilir tutarından o kadarını ayırır. Sanal POS dokümanlarında bu işlem tipi PreAuth diye geçer. Para, işyeri ikinci işlemi gönderince hareket eder. Onun adı provizyon kapama (PostAuth, İngilizce kaynaklarda capture).

Ön provizyon ve kapamaİki çubuk. Üstteki, sipariş anında bloke edilen 600 lirayı gösteriyor. Alttaki aynı uzunlukta ama ikiye bölünmüş: tartıdan sonra çekilen 540 lira dolu, serbest kalan 60 lira kesikli çizgili ve boş.1 · Sipariş anı600 ₺ bloke2 · Tartıdan sonra540 ₺ çekildi60 ₺
Sipariş anında banka 600 ₺'yi ayırır ama işyerine göndermez. Ürünler tartılınca işyeri 540 ₺ için kapama gönderir; kalan 60 ₺ kartın kullanılabilir tutarına geri döner.

Bizim yazdığımız akışta kapama, ürün tartıldıktan sonra kilo hesabından çıkan net tutarla gönderiliyordu.

Blokenin baştan yüksek tutulmasının sebebi de kapama. İşyeri ayırttığından fazlasını çekmeye kalkarsa sorun çıkar: Visa’nın duyurusunda provizyondan yüksek tutarla işlenen işlem, kartın bankasının itiraz edebileceği durumlar arasında sayılıyor. Ürün ağır gelirse diye pay baştan bırakılır.

Kartın türü burada fark ediyor. Kredi kartında bloke limitini düşürür. Banka kartında ise hesaptaki paranın kendisi ayrılır, fazla bloke o yüzden daha çok can yakar.

Ön provizyon blokesi ne zaman kalkar?

Kapama gelirse fark kısa sürede döner, benim siparişimde ertesi gün döndü. Gelmezse bloke, süresi dolana kadar durur. Bu süre işyerinin türüne ve bankaya göre değişiyor; bildiklerim aşağıda.

En olağan yol kapamanın gelmesi. İşyeri gerçek tutarı gönderir, banka onu çeker ve kalanını bırakır. Benim siparişimde bu ertesi gün oldu.

İkinci yol kısmi iptal (partial reversal). İşyeri kapamayı beklemeden “şu kadarına ihtiyacım kalmadı” der ve fazla tutar hemen serbest kalır.

İkisi de gelmezse bloke, süresi dolana kadar durur. Bu süre için elimdeki tek birinci el kaynak Visa’nın ABD’deki üye işyeri bankalarına yazdığı duyuru. Ona göre Nisan 2024’ten beri pompadaki ön provizyon için iki saat içinde kapama ya da iptal gönderilmesi gerekiyor. Tahmini tutarla alınan otel ve araç kiralama provizyonlarında süre 30 gün, kart sahibinin başlattığı internet alışverişinde 10 gün.

Türkiye’deki bankalar için böyle bir belge bulamadım. Baktığım bir banka rehberi bekleyen ödemenin karta 1-3 iş günü içinde yansıdığını, sorun çıkarsa bunun bir haftayı bulabildiğini yazıyor. Kapaması hiç gelmeyen bir ön provizyonun ne zaman düşeceğini yazmıyor.

Ön provizyon kapaması hiç gelmezse

Açık kalan ön provizyonların çoğu teknik bir hatadan kalmıyordu. İşyeri kapamayı göndermeyi unutuyordu.

O durumda blokeyi banka kendisi iptal ediyordu. Ne zaman iptal edeceği bankadan bankaya değişiyordu, kabaca bir ayı buluyordu.

Kart sahibi için bu, bir ay boyunca kullanamadığı bir para demek. İşyeri de kazançlı çıkmıyor. Kapama gitmediyse para da alınmamıştır ve süre dolduktan sonra o provizyonla tahsilat yapılamaz.

Biz ödemelerin akıbetini bankadan sürekli sorguluyorduk. Banka bir ön provizyonu iptale aldıysa bunu sorgudan görüyor, kaydı kendi tarafımızda da otomatik olarak iptale çekiyorduk. Böylece bizdeki durum bankadakiyle aynı kalıyordu. Ne zaman iptale düşeceği yine bankaya göre değişiyordu.

Entegrasyonu sen yazıyorsan açık ön provizyonu “bir gün kapanır” diye bırakma. Durumunu bankaya sor ve kendi kaydını ona göre güncelle. Yoksa banka blokeyi çoktan bırakmışken senin sisteminde o ödeme hâlâ bekliyor görünür.

Ön provizyonda paran bloke kaldıysa

Önce bankanın uygulamasında bekleyen işlemlere bak. Tutar orada “provizyon” ya da “bekleyen” diye duruyorsa henüz çekilmemiştir.

Sonra işyerine yaz. Kapamayı da iptali de onlar gönderir, banka kendiliğinden ancak süre dolunca bırakır. İşyeri iptal ettiğini söylüyor ama bloke hâlâ duruyorsa sıra bankada.

Benzer bir bekleme çevrimdışı kart ödemesinde de var. Orada onay sonradan gelir, burada tutar.

Sık sorulanlar

Ön provizyon blokesi kaç günde kalkar?

İşyeri kapamayı gönderince banka gerçek tutarı çeker ve kalanını bırakır. Benim siparişimde bu ertesi gün oldu. Kapama da kısmi iptal de gelmezse bloke, süresi dolana kadar durur. Visa’nın ABD’deki üye işyeri bankalarına yazdığı duyuruya göre bu süre otel ve araç kiralamada 30 gün, internet alışverişinde 10 gün. Türkiye’deki bankalar için böyle bir belge bulamadım. Benim yazdığım entegrasyonlarda banka blokeyi kabaca bir ay içinde kendisi iptal ediyordu, süre bankadan bankaya değişiyordu.

Provizyon ile tahsilat arasındaki fark ne?

Ön provizyonda banka parayı işyerine göndermez, yalnızca kartının kullanılabilir tutarından o kadarını ayırır. Para, işyeri ikinci işlemi, yani provizyon kapamayı (PostAuth, İngilizce kaynaklarda capture) gönderince hareket eder. Kredi kartında bloke limitini düşürür, banka kartında ise hesaptaki paranın kendisi ayrılır.

Bloke kalkmazsa kime başvurmalısın?

Önce bankanın uygulamasında bekleyen işlemlere bak. Tutar “provizyon” ya da “bekleyen” diye duruyorsa henüz çekilmemiştir. Sonra işyerine yaz, çünkü kapamayı da iptali de işyeri gönderir. İşyeri iptal ettiğini söylüyor ama bloke hâlâ duruyorsa bankana başvur.

Sıradaki yazı gelen kutuna düşsün

Yazı yayımlandığı sabah, aşağıdaki gibi tek bir mail. Genelde haftada iki.

Hüseyin Bozdemir10:00

Ön provizyon nedir, kart neden bloke edilir?

Ön provizyon, işyerinin son tutarı bilmeden kartından tahmini bir tutarı bloke ettirmesidir. Fazlası neden bloke edilir, ne zaman geri gelir?

Onay maili gelir, bağlantıya tıklayınca abonelik başlar. Her mailin altından tek tıkla ayrılabilirsin. Verilerin